Ho có đờm là kiểu ho kèm dịch nhầy từ đường hô hấp. Đờm giúp cơ thể đưa tác nhân kích ứng, bụi, vi sinh vật và tế bào viêm ra ngoài. Đờm trắng trong thường gặp khi cảm lạnh hoặc dị ứng. Đờm vàng, xanh có thể xuất hiện khi hệ miễn dịch đang phản ứng, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nhiễm khuẩn cần kháng sinh. Bạn cần đi khám bác sĩ nếu ho có đờm kéo dài, đờm lẫn máu, sốt cao, đau ngực, khó thở hoặc đờm xanh đặc không cải thiện.
Ho có đờm là gì?
Đờm là chất nhầy được tạo ra trong đường hô hấp. Bình thường, cơ thể vẫn sản xuất chất nhầy để giữ ẩm và bảo vệ niêm mạc. Khi đường hô hấp bị viêm hoặc kích ứng, lượng chất nhầy tăng lên, đặc hơn và gây cảm giác vướng ở cổ hoặc ngực. Khi đó, cơ thể tạo phản xạ ho để tống đờm ra ngoài.
Khác với ho khan, ho có đờm không nên bị ức chế một cách tùy tiện. Nếu đờm đang tích tụ, việc chặn phản xạ ho có thể làm dịch nhầy khó thoát ra, khiến người bệnh nặng ngực và khó chịu hơn.
Bảng nhận biết màu đờm
| Màu/tính chất đờm | Có thể gợi ý | Nên làm gì |
| Trắng trong, loãng | Cảm lạnh, dị ứng, kích ứng nhẹ | Uống nước ấm, nghỉ ngơi, theo dõi |
| Trắng đục, đặc | Mất nước, nghẹt mũi, viêm đường hô hấp trên | Tăng nước ấm, xông hơi, vệ sinh mũi họng |
| Vàng nhạt | Hệ miễn dịch đang phản ứng với viêm/nhiễm trùng | Theo dõi triệu chứng toàn thân |
| Xanh | Có thể là phản ứng viêm mạnh hơn; không luôn luôn là vi khuẩn | Theo dõi 2-3 ngày, đi khám nếu nặng hoặc kéo dài |
| Nâu/đen | Khói thuốc, bụi bẩn, ô nhiễm hoặc nguyên nhân khác | Nên được đánh giá nếu kéo dài |
| Có máu | Kích ứng mạnh hoặc bệnh lý cần loại trừ | Đi khám sớm, cấp cứu nếu ho ra nhiều máu |
Màu đờm chỉ là một dấu hiệu tham khảo. Bác sĩ sẽ đánh giá thêm thời gian ho, sốt, nhịp thở, đau ngực, tiền sử bệnh phổi và khám lâm sàng trước khi quyết định có cần thuốc hay không.
Nguyên nhân thường gặp của ho có đờm
1. Cảm lạnh hoặc cúm giai đoạn sau
Trong những ngày đầu, người bệnh có thể ho khan. Sau đó, niêm mạc bắt đầu tăng tiết chất nhầy, tạo thành đờm. Đây là diễn tiến thường gặp khi cơ thể đang làm sạch đường hô hấp.
2. Viêm phế quản cấp
Viêm phế quản cấp thường do virus. Người bệnh ho nhiều, có thể có đờm, mệt, đau họng, nghẹt mũi hoặc đau nhức nhẹ. Nhiều trường hợp tự cải thiện mà không cần kháng sinh, nhưng ho có thể kéo dài vài tuần.
3. Viêm mũi xoang hoặc dịch chảy sau mũi
Dịch mũi chảy xuống họng có thể gây cảm giác có đờm, đặc biệt vào buổi sáng hoặc khi nằm. Người bệnh thường khịt mũi, nghẹt mũi, đau vùng xoang hoặc hắng giọng nhiều.
4. Hen phế quản hoặc bệnh đường hô hấp mạn tính
Nếu ho có đờm kèm khò khè, tức ngực, khó thở hoặc tái phát nhiều lần, cần đi khám để loại trừ hen, viêm phế quản mạn hoặc bệnh phổi khác.
Nguyên nhân ho có đờm
Cách chăm sóc ho có đờm tại nhà
1. Uống đủ nước ấm để làm loãng đờm
Đây là bước quan trọng nhất. Khi cơ thể thiếu nước, đờm đặc lại và khó tống ra ngoài. Uống nước ấm, nước canh, trà thảo mộc loãng hoặc nước trái cây pha ấm giúp dịch nhầy loãng hơn.
2. Xông hơi hoặc tắm nước ấm
Hơi nước giúp làm ẩm niêm mạc và hỗ trợ làm loãng dịch nhầy. Có thể xông hơi 5-10 phút, đặc biệt trước khi ngủ. Không dùng nước quá nóng, không trùm kín quá lâu và thận trọng với trẻ nhỏ để tránh bỏng.
3. Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý
Nếu có nghẹt mũi hoặc dịch chảy sau mũi, nhỏ/xịt mũi bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch đường mũi. Súc họng nước muối sinh lý giúp giảm cảm giác vướng rát ở họng.
4. Không tự ý dùng thuốc ức chế ho khi có nhiều đờm
Khi đờm nhiều, mục tiêu là giúp đờm thoát ra dễ hơn, không phải chặn cơn ho hoàn toàn. Nếu ho quá nhiều khiến mất ngủ, đau tức ngực hoặc kiệt sức, hãy hỏi dược sĩ/bác sĩ về lựa chọn phù hợp.
5. Dùng xịt họng keo ong xanh để hỗ trợ làm dịu vùng họng
Khi ho có đờm, vùng họng thường bị kích ứng do hắng giọng và ho lặp lại. Xịt họng keo ong xanh Tracybee có thể hỗ trợ làm dịu cổ họng, giảm cảm giác rát và hỗ trợ vệ sinh niêm mạc họng.
Keo ong xanh Brazil chứa các hợp chất tự nhiên được nghiên cứu về hoạt tính sinh học. Trong nội dung website, nên diễn đạt đúng vai trò là “hỗ trợ”, tránh gọi là thuốc điều trị hoặc thay thế kháng sinh. Nếu đờm xanh đặc kéo dài, sốt cao, khó thở hoặc đau ngực, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá.
6. Kê cao đầu khi ngủ
Tư thế đầu cao giúp giảm dịch chảy sau mũi và giúp người bệnh dễ thở hơn. Nên nâng phần thân trên nhẹ, không chỉ kê quá cao vùng cổ.
7. Tránh khói thuốc, bụi mịn và đồ uống lạnh
Khói thuốc làm lông chuyển đường hô hấp hoạt động kém hơn, khiến đờm khó được tống ra. Đồ uống quá lạnh có thể làm một số người thấy ho nhiều hơn. Trong thời gian đang ho, nên ưu tiên nước ấm và không khí sạch.
8. Theo dõi tiến triển mỗi ngày
Bạn nên ghi nhớ 3 điều: lượng đờm nhiều hay ít hơn, màu đờm thay đổi thế nào, cơ thể có sốt/khó thở/mệt hơn không. Nếu triệu chứng nặng dần thay vì cải thiện, không nên tiếp tục tự xử lý tại nhà.
Khi nào ho có đờm cần đi khám?
Cần đi khám nếu ho kéo dài trên 3 tuần, sốt cao, khó thở, thở khò khè, đau ngực, đờm có máu, đờm xanh đặc không cải thiện, người bệnh có bệnh nền tim phổi hoặc trẻ nhỏ có dấu hiệu lừ đừ, bú kém, thở nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Đờm vàng có phải uống kháng sinh không?
Không nhất thiết. Đờm vàng có thể xuất hiện khi hệ miễn dịch đang phản ứng với viêm hoặc nhiễm trùng, kể cả do virus. Kháng sinh chỉ nên dùng khi bác sĩ đánh giá cần thiết.
Ho có đờm bao lâu thì khỏi?
Tùy nguyên nhân. Ho do cảm lạnh có thể kéo dài 1-2 tuần. Ho sau viêm phế quản cấp có thể kéo dài đến vài tuần. Nếu trên 3-4 tuần không cải thiện, nên đi khám.
Có nên khạc đờm ra không?
Có thể khạc ra nếu thấy dễ chịu hơn. Quan trọng là uống đủ nước để đờm không quá đặc và không cố khạc quá mạnh gây đau họng.
